vlaardingen

Rond Vlaardingen vinden we het oudst bekende bewoonde gebied van Holland. In de late steentijd woonden er al mensen in Vlaardingen, en de periode waarin deze nederzetting gedateerd is, is van 3500-2500 voor Christus.
In de Romeinse tijd is waarschijnlijk de nederzetting Flenio in de buurt van Vlaardingen gebouwd, aan de zuidelijke heerweg Noviomagus – Lugdunum (Nijmegen-Katwijk).
In de tijd van de kerstening, rond 700, heeft een geestelijke genaamd Heribald een kerk gesticht op de plaats van de huidige grote Kerk. Hij schonk de kerk aan Willibrordus, een Angelsaksische missionaris.
Graaf Dirk II van Holland laat rond 985 een grafelijk hof aanleggen, Vlaardingen is dan een van de hoofdsteden van zijn graafschap.
In 1273 krijgt Vlaardingen stadsrechten van Graaf Floris V; stadsmuren – een recht dat bij de stadsrechten hoorde – zijn er echter nooit gebouwd. Dat was ook de reden dat tijdens de Nederlandse Opstand (1568-1648; 80-jarige oorlog) de stad nauwelijks te verdedigen was. Deze opstand vernielde Vlaardingen zo sterk, dat in het begin van de 17e eeuw het dorp Maassluis meer huizen heeft dan de stad Vlaardingen.
In de 18e eeuw wordt de haringvisserij belangrijk voor de stad en Vlaardingen wordt een van de belangrijkste havens voor deze bedrijfstak. De aanleg van het Kanaal door Voorne was verder van belang voor de industrie, net zoals de aansluiting van Vlaardingen op het spoor in 1881.

Joods Vlaardingen
De zelfstandige Joodse gemeente in Vlaardingen heeft bestaan van 1862 tot 20 juni 1920. In 1862 werden de eerste synagogediensten gehouden in een kamer in een huis aan de Havenstraat. Ook in dat jaar werd het verzoek bij Koning Willem III ingediend om een eigen gemeente te mogen vormen, het verzoek werd toegewezen op 1 april 1862.
Van 1896 tot 1906 was er een eigen synagoge in een zaal in de Zomerstraat. Zeker gedurende de laatste jaren was het erg moeilijk om de kleine gemeente boven water te houden, zoals een advertentie uit 1903 bewijst:Aan de Schiedamseweg was er vanaf 1862 een Joodse begraafplaats, waarover meer op deze pagina. Op deze begraafplaats zijn tussen 1864 en 1900 zo’n 20 a 30 personen begravenIn 1920 was de gemeente zo klein geworden dat deze werd opgeheven en samengevoegd werd met die van Rotterdam. Zulks werd besproken in de Vergadering van de Permanente Commissie op zondag 20 juni 1920.
Bezetting
Tijdens de bezetting zijn 22 Joden uit Vlaardingen gedeporteerd en 7 doken onder. Van hen keerden er 5 terug na de oorlog.L I Katan
Een belangrijk persoon voor de Joodse gemeente was L I Katan. Hij was godsdienstleraar in de Kille (gemeente), woonde op de Hoogstraat, en overleed, op 36-jarige leeftijd, op 13 november 1901. Het In Memoriam dat in het NIW verscheen, is duidelijk over hoe hij zich voor de kille inzette:In het naburige stadje Vlaardingen is Woensdag 13 Nov. jl. (2 Kislew) op 36-jarigen leeftijd overleden de heer L I. Katan. Hoewel jeugdig in jaren behoorde hij nog tot die helaas steeds kleiner wordende schare, die met hand en tand vasthoudt aan Bijbel en Codex.
De inrichting eener synagoge was voornamelijk door zijn krachtig streven tot stand gekomen Dikwijls na een vermoeiende dagtaak vond bij nog steeds tijd, om zich aan de belangen dier gemeente te wijden. Een niet in woorden te brengen verlies heeft de Israëlitische gemeente aldaar dan ook door zijn verscheiden geleden. En hoe hij bij andersdenkenden gezien was, kon blijken uit de deelneming, die tijdens het voorbij trekken der begrafenisstoet, zoo algemeen was, dat tal van neringdoenden hun winkels gesloten hielden.
Wat derhalve zijne echtgenoote, zijne drie jeugdige spruiten, zijn grijs ouderechtpaar, zijne broeders en zusters in hem verliezen, kan niet in woorden worden weergegeven. Bij zijne teraardebestelling werden zijn edele daden in herinnering gebracht en er op gewezen, dat menigeen na 70 of 80-jarigen leeftijd niet zooveel gewerkt en gesticht heeft als hij.
Gij Jehoeda — kon op hem toegepast worden.
Gij Jehoeda onderscheidt u gunstig van zoovelen uwer tijdgenooten, hulde en dank brengen uwe broederen u en zullen zij u brengen, zoolang nog één aanwezig is, die u gekend en uw werken heeft gadegeslagen.

Hartog Frank
Hartog Frank (Goor, 21 nov 1874 – Sobibor, 9 juli 1943) vertrok in april 1897 bij zijn gemeente in Heerenveen en kwam naar Vlaardingen. Men plaatste toen een advertentie waarin men een chazan, rabbi en sjochet vroeg (voorzanger, rabbijn en ritueel slager). Frank was al werkzaam geweest in Delden, Ommen, Vorden en Heerenveen en na Vlaardingen zouden Boxmeer (al in oktober 1899), Sittard, Arnhem, Zevenaar en Hilversum volgen. Uiteindelijk werd hij in 1920 voorzanger in Leeuwarden, waar bij tot 1940 aktief bleef.Betty Louise Oppenheim-Santcroos
Bettty Oppenheim (Amsterdam, 17 jan 1921) was arts en overleed in Vlaardingen op 28 september 1994.Leonard Samson van Wessel
Leo van Wessel werd in Vlaardingen geboren op 15 feb 1889. Hij was vertegenwoordiger van beroep en bestuurslid bij het Armbestuur in Rotterdam. Leo werd vermoord in Sobibor op 28 mei 1943.

Maurits Katan
Maurits Katan werde in Vlaardingen geboren op 25 nov 1897. Hij trouwde met Anne Rosenberg (1898). Maurits werd zenuwarts en promoveerde in 1946 in Leiden. Na de 2e Wereldoorlog specialiseerde hij zich in de kinderpsychiatrie.

Josef Katan
Josef Katan was directeur en eigenaar van de NV Visscherij Maatschappij Vlaardingen.

Hendrik van Daelen
Hendrik van Daelen werd in 1882 in Vlaardingen geboren. Hij was penningmeester van de NIG te Rotterdam van 1946-1958. Hij was medestichter van het Rotterdams Joods Hulpfonds. Hij werd onderscheiden tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau en in de Orde van de Kroon van België. Van Daelen overleed in Rotterdam in november 1958.

bron:
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 18 mei 1897, De heer van Daelen
ibidem, 13 okt 1899, Frank Boxmeer
ibidem, 29 nov 1901, Katan
ibidem, 21 juli 1905, weduwe Katan Hoogstraat
www.wikipedia.nl, lemma Vlaardingen (geraadpleegd 23 dec 2015)
Database Joods Biografisch Woordenboek, Lemma Frank, Hartog 1874-1943 (geraadpleegd 23 dec 2015)
ibidem, lemma Oppenheim-Santcroos, Van Wessel, M Katan, J Katan, Van Daelen (geraadpleegd 23 dec 2015)

Illustratie:

Nieuw Israëlietisch Weekblad, 16 april 1897, Frank
ibidem, 10 juli 1903, synagoge-inventaris
Laatste aanpassing:
23 december 2015