Tolhuislaan 5c – Briljantsnijdster van huis uit

-Esther van der Glas
(Amsterdam, 20 oktober 1892 – Auschwitz, 30 september 1942)  49 jaar
.


Esther (1892) wordt geboren in Amsterdam. Haar vader is Emanuel Joël van der Glas (22 april 1867). Haar moeder is Sara van Praag (Aalsmeer, 28 oktober 1868). Haar ouders trouwen een jaar voor haar geboorte op 11 november 1891. Zeven jaar later krijgt het echtpaar op 30 maart 1899 nog een zoon; Emanuel van der Glas.
Haar moeder overlijdt in 1901, twee jaar na de geboorte van haar broertje. Ze wordt slechts 33 jaar. Ze wordt begraven op de Joodse begraafplaats in Muiderberg. Esther is dan 9 jaar.
Haar vader hertrouwt op 27 juli 1904 met de Sefardische Sipora Vieijra (28 januari 1874) uit Enkhuizen.  Ze krijgen een zoon Jacques, (25 mei 1905) en een dochter Sophia (2 juli 1906).

Dan slaat het noodlot wederom toe voor vader Emanuel, als Sipora drie maanden na de geboorte van Sophia op 4 oktober 1906 overlijdt. Ze wordt ook begraven op de Joodse begraafplaats in Muiderberg.

Esther staat er alleen voor na het overlijden van haar tweede moeder

Als Esther 15 jaar is, een jaar na het overlijden van haar tweede moeder, meldt ze zich aan voor een opleiding. De lidmaatschapskaart van de bond van diamantbewerkers laat zien dat Esther wordt opgeleid tot briljantsnijdster. Ze treedt daarmee in de voetsporen van haar vader, die diamantslijper is. Het diamantsnijden gaat vooraf aan het slijpen en is een belangrijk en precies proces. Het betreft het zo nauwkeurig mogelijk voorbewerken van de daarna te slijpen diamant. Feitelijk is het niet echt snijden maar meer kneuzen, afbrokkelen.

Op 16 augustus 1907 schrijft ze zich in. Ze gaat in de leer bij verschillende ateliers en fabrieken in Amsterdam en Den Haag. Ze woont ook op verschillende opeenvolgende adressen in Leiden en Amsterdam.

Zowel in 1910 als in 1911 zakt ze voor haar examen, maar uiteindelijk rondt ze op 23 maart 1912 haar opleiding af en wordt direct lid van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB). Deze bond was opgericht in 1894 en de eerste vakbond van Nederland.

Twee huwelijken, twee echtscheidingen
Esther werkt nog een aantal jaren als brillantsnijder, tot ze op 14 juni 1916 trouwt met de diamantslijper Izak Witsenhuijsen (Amsterdam, 7 juni 1889). Uit dit huwelijk wordt een dochter geboren; Selma Witsenhuijsen (Amsterdam, 18 september 1919)

Elf jaar later volgt er op 10 december 1927 een scheiding. Binnen het jaar trouwt ze op 31 oktober 1928 met de Rooms-Katholieke Chileen José Dolores Zurita Campos (Angol, Chili, 2 augustus 1890). Hij is olieman en stoker en woont in Antwerpen. Esther verhuist naar Antwerpen. Dat is van korte duur want op 26 juli 1928 vestigen ze zich in Rotterdam op de Schiedamschedijk 191a. Als beroep noteert ze op dat moment naaister. In 1934 overlijdt haar vader. Het huwelijk met José Dolores houdt geen stand,  op 22 februari 1937 verlaat Esther haar tweede man. Ze gaat wonen in de Bleekersteeg 10b en op 5 maart 1938 verhuist ze naar nummer 19a in diezelfde steeg.

Stadsarchief Rotterdam, beeld en geluid, 1980-1792 Gezicht in de Bleekersteeg. 1931. Fotocollectie algemeen – deel 1, toegangsnummer 4100. Deze steeg ontleent haar naam aan de stadsblekerij, die men in het midden van de 17e eeuw aan de Schiedamse Vest, op het bolwerk , aantrof. Vóór het bombardement in mei 1940 lag even ten zuiden van de huidige Blekerstraat de Bleekersteeg. Op een plattegrond van 1623 komt deze steeg onder de naam Heeresteeg voor, zo genoemd omdat de Heeren van de stad deze straat hadden aangelegd. Sinds het midden van de 17de eeuw komt ze als Bleekersteeg voor. Bij besluit B 7 W van 3 april 1944 werd de naam ingetrokken.

Tussen 1928 en 1939 verblijft Selma, de dochter van Esther en Izak, op verschillende adressen in België, Amsterdam en Rotterdam Ze heeft een eigen gezinskaart. Van haar negende tot haar twintigste jaar gaat ze van adres naar adres. Zo woont ze in 1930 een aantal maanden bij Salomon Porcelijn op het Rapenburg 77 in Amsterdam. Vanaf 1939 woont ze dan weer bij haar moeder in de Bleekersteeg 19a in Rotterdam.

De verhuizing naar Katendrecht
Na de verwoesting van de Bleekersteeg door het bombardement, komt er zicht op een woning in de Tolhuislaan 5c op Katendrecht. Of Selma meeverhuist is niet duidelijk.

Esther geeft gehoor aan de eerste oproep om zich te melden in Loods 24 en gaat 31 juli 1942 naar Westerbork. Ze wordt twee maanden later op 30 september 1942 in Auschwitz vermoord. Ze werd 49 jaar. Ook haar eerste man, Izak Witsenhuijsen, wordt in diezelfde maand in Auschwitz vermoord

Dochter Selma Witsenhuijsen
Selma overleeft als wees de oorlog. Heeft ze meegemaakt dat haar moeder zich heeft gemeld bij Loods 24? Is ze ondergedoken? Zowel haar vader en moeder worden vermoord in Auschwitz. Op een woningkaart van het Stadsarchief Vlaardingen wordt Selma vermeld. Vanaf 1954 woont ze op de Delftseveerweg 49d in Vlaardingen. Als laatste adres is Atjehstraat 84b genoteerd. Onduidelijk is hoe lang ze dan al op Katendrecht heeft gewoond.

Johannes Hubertus Schulien, in 1930 geboren te Roermond, verhuist met zijn ouders, zijn broer en zijn twee zussen in 1935 naar Schiedam. Twintig jaar later meldt de Schiedamsche Courant van 12 mei 1955 dat hij in ondertrouw gaat met Selma Witsenhuijsen. Samen gaan zij wonen op de Delftseveerweg. Het huwelijk vindt plaats op 18 mei 1955. De 35-jarige Selma treedt in het huwelijk met de tien jaar jongere Johannes. Een paar maanden later verlaten ze Vlaardingen en vestigen zich in ’s-Gravenhage.

Tot zover ons zoektocht naar Selma. Nadere gegevens over hoe het Selma vergaat, zijn nog niet openbaar.

De nazaten van Esther van der Glas
Halfzus Sophia Jordan-van der Glas
Halfzus Sophia Jordan- van der Glas(1906) wordt vermeld op www.stenenarchief.nl. Ze trouwt voor de oorlog (1935) in Amsterdam met Ernst Jordan. Ze vertrekken naar Israël, om in 1968 terug te keren naar Nederland. Ze overlijdt op 6 juli 1982 op 76-jarige leeftijd in Eindhoven.

Halfbroer Jacques van der Glas
Jacques van der Glas (1905) overleeft ook de oorlog. Hij overlijdt in 1979 op 74-jarige leeftijd in Antwerpen. Hij was getrouwd met Erna Anna Klinger, geboren 18 september 1908.

 

bron:
-https://diamantbewerkers.nl/nl/de-andb-en-de-adb 
-www.oorlogsbronnen.nl 
-https://www.stenenarchief.nl/hsa_all/hsa_view.php?editid1=11361&Sipora
-https://www.stenenarchief.nl/hsa_all/hsa_view.php?editid1=57144&Sara
-https://www.stenenarchief.nl/hsa_all/hsa_view.php?editid1=58492&
-https://www.stenenarchief.nl/hsa_all/hsa_view.php?editid1=57144&
-https://diamantbewerkers.nl/en-ANDB 
https://diamantbewerkers.nl/en/levensverhalen
-https://collections.arolsen-archives.org/en/archive/1-2-4-2_1242007/?p=1&doc_id=130293058
– https://schiedam.courant.nu/issue/NSC/1955-05-12/edition/null/page/2?query=
-https://www.openarch.nl/bhi:2d82d1b5-639d-5b73-0e8e-1c9a25bc9d57
-https://www.genealogieonline.nl/genealogie-van-raam/I154487.php

illustraties:
Stadsarchief Rotterdam, beeld en geluid, 1980-1792 Gezicht in de Bleekersteeg. 1931. Fotocollectie algemeen – deel 1, toegangsnummer 4100.

Colofon:
Project:          Stichting Kaapse Kringen, Marianne Ketting

Tekst:             Stadsatelier Corneel, Cora de Roon
Research:       Han de Bruijne, Cora de Roon
Eindredactie: Rob Snijders, historicus (www.joodserfgoedrotterdam.nl)

disclaimer
Wij hebben onze uiterste best gedaan van het materiaal op de website de makers en rechthebbenden te achterhalen. Ook hebben wij ons uiterste best gedaan om de ons aangeleverde informatie op de website zo verantwoord mogelijk te presenteren. Al hoewel wij daarbij zeer zorgvuldig te werk zijn gegaan kan het toch zijn dat een bezoeker, auteur, gebruiker of rechthebbende meent dat publicatie in strijd is met zijn of haar rechten, zoals portretrecht(en) en of auteursrechten. Indien een dergelijk situatie het geval lijkt verzoeken we onmiddellijk contact op te nemen met de projectleiders.

gepubliceerd:
24 december 2021

laatst bijgewerkt:
24 december 2021