Scheepvaartkwartier

Het Scheepvaartkwartier of het Nieuwe Werk ligt aan de noordelijke Maasoever en wordt begrensd door de Westzeedijk, de Maastunneltraverse, de Park-, Wester- en Willemskade en door de oprit naar de Erasmusbrug / Schiedamsedijk.

Rond 1840 werd dit kwartier ontworpen door stadsarchitect W. N. Rose en rond 1848 begon de verkaveling. Er lagen twee havens in dit gebied, de Veerhaven en de Westerhaven en deze werd in 1910 gedempt.  Er werden verder grote panden gebouwd en een aantal welgestelde Rotterdammers gingen in deze wijk wonen. Daarbij is het opmerkelijk dat in dezelfde periode de Schiedamsedijk, aan de oostgrens van deze wijk, een deel van het ruige leven van de Zandstraatbuurt overnam (penoze en prostitutie) toen deze wijk vanaf de eerste decennia van de vorige eeuw stukje bij beetje gesloopt werd. De rijkdom en de armoede van de stad leefden naast elkaar.

Onder de rijke bewoners van deze wijk waren kolenhandelaar Van Beuningen, bankier Marten Mees en zoetwarenfabrikant Jamin, en van de monumentale panden zijn er nog veel over; 98 van de 500 Rotterdamse rijksmonumenten bevinden zich in dit deel van de stad. Deze wijk hoort bij de top 20 van rijkste wijken in Nederland.

Bombardement
Tijdens het bombardement van 14 mei 1940 werd deze wijk vrijwel geheel gespaard. Dat had ook zijn invloed op het verdere verloop van de oorlog, net zoals op de chique Heemraadssingel gebruikte de bezetter onteigende panden in deze wijk voor het huisvesten van haar instituties.

Het Joodse scheepvaartkwartier
Het Joodse proletariaat van Rotterdam woonde voor een deel op en bij de Schiedamsedijk, sporen van rijkere Joodse Rotterdammers in deze wijk zijn moeilijker te vinden. Dat komt waarschijnlijk ook omdat zij plaats moesten maken voor de instituties van de nazi’s. Wie zijn er wel te vinden?

Calandstraat 32c – Israël van der Hal en Gypsy Helene Cooper
Op Calandstraat 32c, een portiekwoning, woonde Israël van der Hal en zijn vrouw Gypsy Helene Cooper.  Israël werd in Rotterdam geboren op 4 juli 1898 en hij trouwde op 26 februari 1921 met de op 24 maart 1897 in Londen geboren Helene.  Israël was koopman in scheepsbenodigdheden en ze hebben zowel in Londen als in Rotterdam gewoond. In Rotterdam woonden ze op de Willemskade 7a, Schiedamsesingel 94a, de Westerstraat 8a, Vasteland 13a en de Schiedamsesingel 130a.
Op 22 maart 1941 beviel Gypsy van een levenloos dochtertje.
Rond 1941 woonde het echtpaar op de Calandstraat 32c. Israël en Gypsy kwamen in Bergen-Belsen terecht waar op 26 februari 1945 Israël de dood vond. Gypsy kwam in het “Verloren Transport” terecht en vond de dood bij Tröbitz op 23 april 1945.

Schiedamschedijk
Op de Schiedamschedijk waren een groot aantal Joodse bedrijven gevestigd. Deze staan hier.

Westerlaan 1 – Van den Bergh
Op dit adres waren in 1930 de kantoren van margarinefabriek Van den Bergh gevestigd.

Westzeedijk 13a – Aäron Pinhashick
Aäron Pinhashick woonde vanaf 1938 op dit adres en hij werd op 18 mei 1941 doodgeschoten op de Westersingel. Zijn verhaal staat hier.

Westzeedijk 26b – Samuel Nijveen
Op dit adres woonde in 1941 Samuel Nijveen (Hoogezand, 6 april 1888 – Sobibor, 23 april 1943) en zijn vrouw Bertha Nijveen – Winter (Arnhem, 1 februari 1883 – Sobibor, 23 april 1943).

raphelpaisWestzeedijk 39a –  W. A. P. F. L. Pais
Op dit adres woonde Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk Pais (Harlingen, 24 juni 1873 – Auschwitz, 28 september 1942) en zijn vrouw Estella Betsia Martha Hart (Scheemda, 4 november 1883 – Auschwitz, 28 september 1942). Willem was koopman en het echtpaar kreeg twee zoons
Raphël (Rotterdam, 23 april 1907 – Leiden, 2 oktober 1925) en
Jacob (Rotterdam, 6 februari 1910 – Rotterdam, 25 februari 1945). Zijn vrouw en kind overleefden de oorlog,

 

bron:
www.wikipedia.nl, lemma Scheepvaartkwartier (geraadpleegd 9 augustus 2016)
stadsarchief Rotterdam, gezinskaart Israël van der Hal,
ibidem, gezinskaart Aaron Pinhashick,
stadsarchief Rotterdam, adresboek 1930
“Familiebericht Van der Hal – Cooper”. “Rotterdamsch nieuwsblad“. Rotterdam, 24-03-1930. Geraadpleegd op Delpher op 09-08-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011002047:mpeg21:a0346
www.joodsmonument.nl, verschillende lemma’s (geraadpleegd 9 augustus 2016)
www.geni.com, lemma Raphel Pais

illustratie:
“Advertentie Pais”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 23-04-1920. Geraadpleegd op Delpher op 09-08-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859780:mpeg21:a0017

laatst bijgewerkt:
8 september 2019