Heemraadssingel

indexheemraadsingelDe chique Heemraadssingel had voor de oorlog tal van Joodse inwoners die – in tegenstelling tot het grote Joods-Rotterdamse proletariaat in goede doen waren geraakt.
Tegelijk is de Heemraadssingel het toneel van tal van politieke marsen, zoals de eerste mars van 1500 leden van de Hitlerjugend, de Bund Deutsche Mädel en de Jeugdstorm die naar Het Deutsches Haus aan de Westzeedijk marcheerden.

Duitse vorderingen
De bezetter had behoefte aan het opzetten van een Duitse infrastructuur in Rotterdam en daarvoor werden verschillende panden, met name aan de Heemraadssingel, gevorderd. Welke waren dat?

nummer doel
103 gevorderd voor de Wehrmacht
114 gevorderd voor de NSDAP
131 gevorderd voor de Wehrmacht
153 slaapgelegenheden voor SD-officieren
155 personeel van de Kriegsmarine werd hier ingekwartierd
157 slaapgelegenheden voor SD-officieren
217 Op nummer 217 was vanaf november 1944 de Aussenstelle van de Sicherheitsdienst gevestigd.
219 Op nummer 219 waren zijn de archieven van de SD gevestigd – hier doen 75 verzetsmensen op 21 december 1944 een poging om deze archieven te vernietigen en de gevangen te bevrijden.
226 Op 226 bevond de Sicherheitsdienst zich, dit pand werd op 29 november 1944 gebombardeerd.
233 Op 233 was het kantoor van de firma Ostbau Knijff gevestigd. Dit bedrijf werkte voor de Wehrmacht. Het bedrijf verzorgde militaire stellingen en werd in 1944 ingeschakeld om de haveninstallaties te ondermijnen. Op 30 september 1944 werd dit kantoor overvallen door het verzet; de bedrijfsleider en de personeelschef werden omgebracht. Ook directeur Knijff werd later geliquideerd.
237 Dit huis, van de Joodse familie Van Dantzig, werd gevorderd en hier werd het NSB districtshuis gevestigd.
261 gevorderd voor de Kriegsmarine
286 personeel van de Kriegsmarine werd hier ingekwartierd
278 gevorderd voor de Wehrmacht
Voedsel en transportmiddelen worden via het Wirtschafts Kommando gevorderd, ook deze organisatie is gevestigd aan de Heemraadssingel.

Heemraadssingel 30 – Arie Cosman
Arie Cosman werd op 21 aug 1903 in Rotterdam geboren en op 5 maart 1943 in Sobibor vermoord.

Heemraadssingel 30b – familie Heidt
Op dit adres woonde familie Heidt. Max Heidt werd in Giessen geboren op 17 mei 1900 en hij kwam om bij het bombardement op 14 mei 1940.

Heemraadssingel 34 – Siegfried Groen
Siegfried Groen werd in Antwerpen geboren op 12 december 1897 en in Sobibor vermoord op 16 april 1943.

Heemraadssingel 58b – Van Emden
Hier woonden Mourits van Emden (Tilburg, 5 februari 1881 – Bergen-Belsen, 9 februari 1945) en zijn vrouw Zientje Rozenberg (Leeuwarden, 16 april 1880 – Bergen-Belsen, 3 maart 1945).

Heemraadssingel 68 – Mary Meijer – van der Sluis
Schermkampioen Mary Meijer – van der Sluis woonde rond 1951 hier met haar gezin.

Heemraadssingel 76 – familie Hartog
Hier woonden Emanuel Hartog (Rotterdam, 30 september 1877 – Auschwitz, 2 november 1944) en zijn vrouw Marianne Jacobs (Groningen, 15 augustus 1884 – Auschwitz, 2 november 1944).

Heemraadssingel 83 – H G Kaufmann
Hans Gustav Kaufmann werd op 23 oktober 1904 in Mühlheim geboren en trouwde op 16 februari 1932 met Alice Germaine Wolff (Amsterdam, 28 juni 1911). Zij hadden drie kinderen waaronder  Carla Ellen (Rotterdam, 15 februari 1933) en Peter Gerard (Rotterdam, 28 september 1936). Vader werd genaturaliseerd op 22 juli 1927. Hans Gustav was adjunct-directeur van Huidenhandel Kaufmann.

Heemraadssingel 96 – J Kater
Op dit adres woonde Joseph Kater (Amsterdam, 7 januari 1884 – Auschwitz, 30 september 1942).

Heemraadssingel 113 – notaris Wijsenbeek
Op 6 mei 1938 kwam Siegfried Salomon Wijsenbeek (Culemborg, 2 februari 1879 – Bloemendaal, 7 juli 1968) op dit adres wonen. Siegfried was notaris. Hij was gehuwd met Rosa Van den Bergh (Oss, 26 juli 1887 – Bloemendaal, 29 januari 1968) en zij hadden de volgende kinderen: Louis Jacob Florus (Rotterdam, 21 april 1912 – München, 17 juni 1985), Henricus (Rotterdam, 28 mei 1916 – Tel Aviv, 2010) en Frederika Wilhelmina (Rotterdam, 28 juli 1919 – Bloemendaal, 10 april 1993).

carmentaHeemraadssingel 119 – Carmenta
Carmenta was een in 1933 door Tonnie Magielsen-Verhoeven opgerichte kraaminrichting op Heemraadssingel 119. Buiten dat er veel Rotterdammers geboren zijn – waaronder de samensteller van deze site – heeft Carmenta in de oorlog ook de levens van veel onderduikers gered. Er zitten namelijk in deze inrichting verschillende onderduikers verborgen, waaronder ook Joden.
Hanneke Bruijninckx-Magielsen, de dochter van de toenmalige directrice Tonnie Magielsen “Zij deden zich dan voor als patiënten die trombose hadden. Eén van hen werd door een eigen neef verraden. Onderduikers gingen soms vermomd als verpleegster over straat. Mijn moeder is altijd bang geweest dat ze zou worden opgepakt en naar Vught getransporteerd. De Duitsers kwamen geregeld bij ons controleren. Om tijd te rekken, kregen ze dan eerst een borrel. Ik zie het nog gebeuren. Er werd in het glas gespuugd en vervolgens werd er ingeschonken. Die borrel diende natuurlijk om tijd te rekken. De onderduikers konden zich dan verstoppen onder de dubbele vloeren! ” (link).
verder
Tonnie Magielsen had haar linkerarm verloren bij een auto-ongeluk. Ze had een prothese maar deed alles met de ene arm, waaronder ook de bevallingen.

Heemraadssingel 123 – Christelijk Rusthuis “Jeltina”

Heemraadssingel 152 – Van Dantzig
Op dit adres woonde Maurits van Dantzig.

Heemraadssingel 165 – H A Oostra
Het huis op nummer 165 was gevorderd op de Joodse familie Oostra. Op 9 maart 1943 leidde de beruchte collaborateur Anton van der Waals een Delftse studentenverzetsgroep onder leiding van Willem Pahud de Mortange hier in een door hem opgezette val. De studenten werden hier gevangen genomen door de SD, en zijn uiteindelijk geëxecuteerd. Na de oorlog werd Van der Waals ter dood veroordeeld en op 26 januari 1950 geëxecuteerd.

Heemraadssingel 179 – I Aptroot
Hier woonden Izak Aptroot (Leek, 2 juli 1896 – Blechhammer, 21 januari 1945), zijn vrouw Frieda van Dam (Den Haag, 26 november 1901 – Auschwitz, 5 november 1942) en hun dochters Mary (Rotterdam, 30 november 1933 – Auschwitz, 5 november 1942) en Pauline Ria (Rotterdam, 21 juni 1930 – Auschwitz, 5 november 1942).

Heemraadssingel 185 – James Polak
Op dit adres woonde het gezin van James Polak.  James Polak (Rotterdam, 10 mei 1881 – Monowitz, 15 december 1942) was procuratiehouder en accountant. Hij was gehuwd met Elisabeth Flora Polak (Amsterdam, 5 mei 1887 – Monowitz, 31 december 1942) en zij hadden drie kinderen, Jacques Jacobus (Rotterdam, 25 april 1914), Willem (Rotterdam, 16 juni 1916 – Leusden, 27 november 1942) en Martha (Rotterdam, 11 september 1917)

Heemraadssingel 213a – weduwe J Simons – Oppenheimer
Juliette Simons – Oppenheimer werd in Rotterdam geboren op 19 februari 1883. Ze was de dochter van Bernard Oppenheimer en Sebilla Goudsmit en de tweede echtgenote van Bernard Simons, de in 1922 overleden directeur van Esveha. Juliette was lerares en werd directrice van de Rotterdamsche Huishoudschool. Juliette werd in Auschwitz vermoord op 21 september 1942.

Heemraadssingel 237 – D van Dantzig
David van Dantzig was bankier en werd in Rotterdam geboren op 30 oktober 1888. Hij trouwde met Wilhelmina Jacoba Catz (Rotterdam, 14 juli 1896 – Auschwitz, 14 februari 1943) op 3 juni 1917. David en Wilhelmina kregen vier kinderen, Ada Rosa (Rotterdam, 3 augustus 1918 – Auschwitz, 14 oktober 1943), Hugo Michel (Rotterdam, 13 maart 1920 – 24 juni 2009), Paul Herman (Rotterdam, 9 november 1921 – Auschwitz, 30 april 1943) en Jenny Louise (Rotterdam, 2 mei 1924 – Auschwitz, 1 februari 1943). Het gezin kwam op 1 mei 1924 op dit adres te wonen, daarvoor woonden ze op nummer 234. David werd vermoord in Auschwitz op 14 oktober 1943. Het huis werd aan het begin van de oorlog gevorderd en het districthuis van de NSB werd er gevestigd.

Heemraadssingel 247 – L. Cohen
Vanaf 28 juli 1938 woonde Lion Cohen (Rotterdam, 10 september 1879 – Auschwitz, 15 oktober 1942) op dit adres. De eerste aantekening op zijn gezinskaart is dat hij pakhuisknecht is, later is dit aangepast in ‘houder van een bank van lening’. Het eerste adres van Lion is dan ook de Raamstraat 19, en via onder andere de West Kruiskade 40a, de Mathenesserdijk 253a en de 1e Virulystraat 5b komen ze op dit adres terecht. Lion trouwde op 6 december 1905 met Leentje Frenk (Rotterdam, 23 april 1887 – Rotterdam, 5 september 1914) en samen kregen ze een zoon Machiel (Rotterdam, 3 mei 1906 – Rotterdam, 28 juni 1906). Op 7 november 1929 trouwde Lion met Rebekka van der Hoek (Rotterdam, 5 oktober 1890 – Auschwitz, 15 oktober 1942).

Heemraadssingel 281b – familie Asch
Op dit adres woonden Kurt Michael Bruno Asch (Stettin, 19 oktober 1883 – Auschwitz, 30 september 1943), zijn vrouw Jeanne Weiler (Antwerpen, 4 april 1880 – Auschwitz, 16 augustus 1942) en hun kinderen Louis Sigismond (Antwerpen, 24 juli 1913 – Auschwitz, 30 september 1942), Robert André (Rotterdam, 19 juni 1924 – Auschwitz, 30 sep 1943), Suzanna (Rotterdam, 16 augustus 1919 – Auschwitz, 30 september 1942).

Heemraadssingel 304b – familie Shermok
Op dit adres woonde de familie Shermok. Aron was een de ondernemers in de filmindustrie.

Heemraadssingel 306b – Elias den Hartog
Elias den Hartog werd geboren in Sliedrecht op 9 februari 1913 en vermoord in Blechhammer op 20 januari 1945.

oktober 1942

Heemraadssingel 306b  – Sofia Gompertz – Alter
Sofia Gompertz – Alter, en haar twee zussen, de dames Eef en Sien Alter, hoewel afkomstig van een eenvoudige familie, kwamen ook aan de vooroorlogse Heemraadsingel te wonen op nummer 306b, dankzij een grote prijs uit de Staatsloterij. Deze 3 dames overleefden via verschillende onderduikadressen de oorlog. Ook de 2 dochters Selma en haar jongere zus Carla woorden op dit adres woonden bij hun moeder Sophia Gompertz-Alter. De echtgenoot van Sophia was Edmond Gompertz (1877-1930) was al overleden voordat men vanuit de Hugo de Grootlaan 135a naar de Heemraadssingel 306b verhuisde.

Heemraadssingel 310 – familie Bär
Hier woonden Bernard Bär (Bruchsal, 27 mei 1881 – Sobibor, 30 april 1943), zijn vrouw Saartje Walg (Leerdam, 31 december 1896 – Sobibor, 30 april 1943) en hun dochter Käthe Bertha Bär (Rotterdam, 20 juli 1929 – Sobibor, 30 april 1943).

Heemraadssingel 322b – Vleeschhouwer
Na de oorlog woonde de familie Vleeschhouwer op dit adres. Twee zonen zaten in het verzet.

Heemraadssingel 325b – Joseph Isidore Louis Akker
Joseph werd geboren in Rotterdam op 4 januari 1912 en vermoord in Sobibor op 23 juli 1943.

Joodse bewoners
Een overzicht van de Joodse bewoners van de Heemraadssingel kan alleen worden gereconstrueerd via de website www.joodsmonument.nl. Dan komt men tot een overzicht van de bewoners die zijn vermoord tijdens de sjoah.
Volgens opgave van bovengenoemde site woonden op de volgende nummers Joodse mensen:   123, 131, 162, 165, 186, 202, 213a, 234, 241a, 276a, 281, 281b,   Hierbij ontbreken de huisnummers waarvan de bewoners de oorlog overleefden en de panden waarbij van vordering sprake was en het pand in bezit kwam van de bezetter. Zo woonde de uitgebreide familie Van Dantzig op 131, 132, 237, 204, 278

Bron:
wikipedia
www.heemraadsingel.nl
Flier, Hans, Vijf oorlogsdagen in mei 1940 (geraadpleegd 11 april 2015)
Stadsarchief Rotterdam, gezinskaart Hans Gustav Kaufmann
Stadsarchief Rotterdam, gezinskaart David van Dantzig
Stadsarchief Rotterdam, gezinskaart Lion Cohen
Heemraadssingel 306b – Sophia Gompertz, email Edjo Frank d.d. 13 mei 2017.
“Advertentie Gompertz”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam“. Amsterdam, 02-10-1942. Geraadpleegd op Delpher op 13-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318388:mpeg21:a0038
Stadsarchief Rotterdam, gezinskaart fam Wijsenbeek
met dank aan Pim Reinders

illustratie
© joodserfgoedrotterdam.nl

Laatste aanpassing:
19 maart 2018