Helmersstraat – bewoners

Familie Zwaaf (nummer 23a) verkoopt ijs op Koninginnedag 1933 of 1934 (31 augustus). © gemeente Rotterdam. Collectie Stadsarchief Rotterdam beeldbank 4100_2005-6764

De Helmersstraat was tot het bombardement van 14 mei 1940 een belangrijke straat in het centrum. Deze bevond zich in het centrum van de stad bij de Kruiskade. De straat was in in 1883 vernoemd naar de dichter-koopman Jan Frederik Helmers. Deze straat, en de Ammanstraat, werd bevolkt door het Joodse proletariaat van Rotterdam.
Van de Rotterdamse Joden behoorde 90% tot deze groep. De straten kregen zelfs een nog meer Joods karakter toen vanaf 1911 de Zandstraatbuurt in fasen gesloopt werd voor de bouw van het stadhuis en postkantoor. Een groot deel van Joodse bewoners van die buurt verhuisden naar dit deel van de stad en naar de Schiedamsedijk. De straat verarmde in de jaren dertig, tijdens de crisis. De bewoners die het in de economische opleving van vlak voor de oorlog het wat beter kregen trokken naar de nieuwbouwwijken van Blijdorp en Bergpolder. Toen de oorlog uitbrak woonden er nog veel Joden in deze buurt. Op deze pagina Joodse bewoners en ondernemers die werden gevonden in de kranten.

Helmersstraat 9a – Van Dam
De vader van Philip van Dam, Isaac, woonde in 1896 op Helmersstraat 9a. Het verhaal over Philip staat hier.

Helmersstraat 11b – tandheelkundige kliniek
Hier was een tandheelkundige kliniek gevestigd voor de minder en onvermogenden.

Helmersstraat 12 – school
Op nummer 12 was een buitengewone school voor lager onderwijs gevestigd met een gymnastieklokaal.

Helmersstraat 14 – broodbakkerijen
Op Helmersstraat 14 waren de Rotterdamse broodbakkerijen ORT gevestigd (1930), en op dit adres wordt ook de brood- en banketbakkerij van I Kolthoff genoemd. Kolthoff heeft een café-restaurant gehad op deze locatie voordat de bakkerij van Van Steden er zat.

Helmersstraat 14 – Van Stedum
Op Helmersstraat 14 zat de NV Rotterdamse Bakkerij ORT. In 1934 plaatst dit bedrijf trots een advertentie waarin gemeld wordt dat in dat jaar voor het eerst Pesachgebak gemaakt wordt onder toezicht van opperrabbijn A. B. N. Davids. Naast fabriek handelde men ook in chocolade en men verzond bestellingen door het gehele land. In 1930 staat het bedrijf onder toezicht van J. Ph. Peters.

Helmersstraat 16a – David de Wolf
David de Wolf (Rotterdam, – Rotterdam, ) was in 1911 eerste secretaris van het genootschap ‘Troost der Treurenden’

Helmersstraat 16b – Hartog de Wolf
Rond 1910 woonde op dit adres David de Wolf (Rotterdam, – Rotterdam, ), vader van Hartog de Wolf (Rotterdam, – Rotterdam, ). Hartog de Wolf overleed op 5 oktober 1910 en woonde op het adres Bleekersteeg 6. Tijdens zijn leven was hij Sergeant-Majoor bij het Oost-Indisch leger. Hartog huwde op 10 april 1907 Sara Tokkie (Rotterdam, 28 april 1881) en zij hadden twee kinderen; Elisabeth (Tjimahi, – Sobibor, ) en Wilhelmina (Buitenzorg, ). Hartog had met een inlandse vrouw, Mieniem, al een kind, Sientje Sara (Atjeh, 8 september 1898 – Leiden, 27 maart 1994).

Helmersstraat 16c – Levie van Beveren
Op 3 september 1919 werd de zevenjarige Levie van Beveren, die op dit adres woonde, door een door een motorwagen van tramlijn 5 op de Kruiskade overreden. Het kind kon niet meer gered worden, de toegesnelde arts constateerde een schedelbreuk. Levie werd begraven op de begraafplaats aan het Toepad.

Helmersstraat 18b – familie Bobbe
Op dit adres woonde in 1914 het gezin van Eliazar Bobbe.

Helmersstraat 23a – familie Zwaaf
Verder mag de familie Zwaaf niet onvermeld blijven, die op Helmersstraat 23a in de jaren 30 een kruidenierszaak had. Op de foto verkoopt de familie Zwaaf zelfgemaakt ijs vanwege Koninginnedag 1933 of 1934. De ijsjes van Zwaaf hadden een bijnaam, klerewippers. Het ijs zat tussen twee wafels en als je aan de ene kant een hap nam, blubberde het ijs er aan de andere kant uit – vandaar de bijnaam “klerewipper”. Zie voor een verhaal over Isaäc Zwaaf deze link.

Isaäc Zwaaf werd in Amsterdam geboren op 24 juli 1884. Hij was eerst getrouwd met Bloeme Swaluw, geboren in Amsterdam op 20 april 1889 en overleden in Rotterdam op 5 juli 1935. Daarna huwde hij met Roosje Reens, geboren in Amsterdam op 12 maart 1890.
Uit het eerste huwelijk had Isaäc vier kinderen, Christina (Stientje) (Rotterdam, 15 september 1910 – Sobibor, 11 juni 1943), Esther (Rotterdam, 3 juli 1915 – Auschwitz, 19 februari 1943), Hijman (Rotterdam, 19 februari 1919 – Auschwitz, september 1942) en Jacob. Alleen Jacob overleeft de oorlog en trouwt met Martha Sluijs.
De familie Zwaaf verloor de zaak bij het bombardement op Rotterdam en evacueerde na het bombardement naar Amsterdam. Daar trokken ze in eerste instantie in bij de familie Reens op de Jodenbreestraat 64hs. Daarna openden zij een nieuwe kruidenierszaak op het Beukenplein 3.

Helmersstraat 23b – Salomon Melhado
Salomon Melhado was fruithandelaar en had een fruitstal op de hoek Gaffelstraat – Nieuwe Binnenweg en deze stal stond bekend als de mooist opgemaakte fruitstal van Rotterdam.
Hij woonde tot het bombardement in de Helmersstraat. Salomon werd geboren op 29 maart 1865 in Rotterdam en overleed in 1943 in Maasoord in Poortugaal. Hij huwde in 1889 met Josephina Elsas (Den Bosch, 20 maart 1864 – Auschwitz, 15 oktober 1942). Ze kregen zes kinderen, Jonas (23 juli 1891 – Auschwitz, 15 oktober 1942), Helena (26 mei 1894 – 13 oktober 1895), Joseph (27 januari 1897), Rebekka (15 november 1901 – omgeving Auschwitz, 31 januari 1944), Jacob (6 juli 1903 – Auschwitz, 1 mei 1944) en Helena (21 november 1904 – Auschwitz, 19 oktober 1942). Van het gezin overleefde alleen Joseph de oorlog. Hij was in 1924 gemengd gehuwd met Jacoba Johanna Wielhouwer en zij kregen een dochter, Margaretha. Joseph overleed in 1968.

Helmersstraat 24 – Hendrik Spiekman
Een bekend inwoner van deze straat mag hier niet ontbreken. Hendrik Spiekman was typograaf en werd als eerste socialist in de gemeenteraad gekozen. Hij was geboren in Hoogezand op 13 februari 1874. In 1896 kwam hij naar Rotterdam en ging werken als corrector bij het Rotterdamsch Nieuwsblad. Hij werkte zich op tot chef van de drukkerij en werd tenslotte redacteur bij het Dagblad van Rotterdam. Hij streed tegen de sociale misstanden in de Maasstad en publiceerde met journalist Louis Schotting het boekje Arm Rotterdam, een brochure over de woon- en leefomstandigheden van de werkende klasse. Ze hadden hiervoor onderzoek gedaan in de Zandstraatbuurt. Hij overleed op 43-jarige leeftijd op 18 november 1917 in Rotterdam aan leukemie. Bij zijn begrafenis stonden tienduizenden Rotterdammers aan de kant om een stoet van 5000 – 7000 man voorbij te zien trekken. Aan het P. C. Hooftplein in Spangen is een monument voor Spiekman opgericht, waar elk jaar op 1 mei een bijeenkomst gehouden wordt georganiseerd door de FNV en de PvdA. De bewoners van de Helmersstraat waren trots dat Spiekman zijn domicilie hier had gekozen.

Helmersstraat 25a – poelier De Haan
Familie De Haan had op Helmersstraat 25a een poelierszaak. Ook deze zaak werd volledig vernietigd door het bombardement. Een foto van de zaak via de link.

Helmersstraat 28b – Aron Groenteman
Aron Groenteman was een bloemist en had zijn zaak op nummer 28b.

Helmersstraat 29 – Annetta Presburg – Hartogh
Annetta Presburg – Hartogh (1840 – 1918) woonde rond 1914 op dit adres en vierde toen dat ze op 7 november 25 jaar waakster was bij het Kabronim-chewre (de organisatie voor de begeleiding van de overledenen tot aan de begrafenis).

Helmersstraat 30b – familie Haagman
Louis Haagman (Rotterdam, 23 september 1870 – Sobibor, 9 april 1943) en zijn vrouw Mietje Ossendrijver (Rotterdam, 1 oktober 1873 – Sobibor, 9 april 1943) waren met recht echte Helmersstraters. Op de gezinskaart komen adressen voor als Zandstraat 68 en Leeuwenlaan 15, maar op de Helmersstraat hebben ze gewoond op 21b, 29a, 27b, 11a en op 9 februari 1938 verhuisden ze naar 30b. Na het bombardement verhuisden Louis en Mietje naar de Statenweg 46.
Louis was koopman in groente en met het handschrift dat het nieuwe adres aangeeft aan het einde van de dertiger jaren werd gemeld dat Haagman een auto-sloperij had.
Volgens de gezinskaart was het een kinderrijk gezin:
Sara (Rotterdam, 5 oktober 1893 – Auschwitz, 8 oktober 1942)
Jacob (Rotterdam, 21 december 1895 – Auschwitz, 30 september 1942)
Willem (Rotterdam, 8 september 1897 – 13 oktober 1897)
Anna (Rotterdam, 2 mei 1899 – 19 juli 1925)
Dina (Rotterdam, 5 december 1901 – Auschwitz, 26 juni 1943)
Willem (Rotterdam, 24 januari 1903)
Elisabeth Grietje (Rotterdam, 15 januari 1905 – Auschwitz, 5 november 1942)
Marcus (Rotterdam, 20 juli 1906 – 12 februari 1908)
Jozua (Rotterdam, 14 september 1907)
Mozes (Rotterdam, 7 maart 1909 – 24 december 1909)
Joseph (Rotterdam, 5 november 1910 – 17 februari 1911)
Alida (Rotterdam, 21 november 1911)
Hendrika (Rotterdam, 7 december 1913 – 19 september 1914)
Henriette (Rotterdam, 13 januari 1916 – Auschwitz, 4 augustus 1942)
Lea (Rotterdam, 6 juli 1917 – Auschwitz, 5 februari 1943).

Helmersstraat 31a – Juda van Beseme en Klaartje Hondsregt
Op dit adres woonden rond 1911 koopman in manufacturen Juda van Beseme (Amsterdam, – Amsterdam, ) en Klaartje Hondsregt (Amsterdam, – Auschwitz, ). Klara en Juda kregen twee kinderen; Eva (Amsterdam, – Sobibor, ) en Nathan (Amsterdam, 23 mei 1903 – Rotterdam, ). Klaartje woonde ten tijde van de oorlog in de Transvaalbuurt in Amsterdam.

Helmersstraat 33 – hoofdonderwijzer E. Levie
In 1892 woonde hier hoofdonderwijzer E. Levie. Hij adverteerde in De Israëliet en meldde dat hij ook ‘privaatlessen’ Engels, Frans en wiskunde gaf.

Helmersstraat 33 – onderwijzer M. Drukker
In 1893 adverteerde Marcus Drukker (Rotterdam, 9 april 1865) vanaf dit adres en gaf aan privaatlessen in het Engels, Duits en Frans te verzorgen.

Helmersstraat 40 – zuivel J. Stad
Rond 1910 verkocht J. Stad vanaf dit adres koosjere kaas.

Juwelier Sengers
foto Juwelier Sengers, 1910. Met dank aan M de Boer, juwelier Sengers, Dordrecht.

Helmersstraat 43 – hotel
Hier stond het hotel “Zur Deutsche Krone”, de hotelhouder in 1915 was Anton Mandt (Reydt, Duitsland, 4 november 1865).

Helmersstraat 46 – banketbakker Benjamin Droomer
In het begin van de vorige eeuw was hier deze bakker gevestigd.

Helmersstraat 48 – Juwelier Sengers.
Op dit adres was juwelier Sengers gevestigd. Bijgaande foto is van deze zaak en dateert van 1910.

 

 

bron:
diverse bronen, waaronder adresboeken Stadsarchief Rotterdam en gezinskaarten Stadsarchief Rotterdam,
anekdote en gegevens (data!) familie Zwaaf met dank aan Nathan F. Zwaaf ,
stadsarchief Rotterdam, gezinskaart Louis Haagman
joodsmonument.nl, lemma Louis Ossendrijver (geraadpleegd 3 feb 2016)
www.dutchjewry.org, lemma Louis Haagman (geraadpleegd 3 feb 2016)
www.joodsmonument.nl, pagina Marcus Isaac Prins (Elizar Bobbe)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 11 april 1930, advertentie Rotterdamse Broodbakkerijen ORT
“Advertentie Kolthoff”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 24-06-1921. Geraadpleegd op Delpher op 09-12-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874010:mpeg21:a0027
“Advertentie Droomer”. “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 1904/01/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 10-01-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000202126:mpeg21:p010
Levie van Beveren, “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 04-09-1919, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 07-08-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010494288:mpeg21:p009
E. Levie, Israëliet; wekelijksch orgaan gewijd aan de bevordering van joodsche belangen, jrg 13, 1892, no 34, 19-08-1892. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005576034:00001
M. Drukker, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 24, 1893, no 34, 25-08-1893. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005407034:00001
Marcus Drukker, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, inventarisnummer 561.
J. Stad, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 41, 1910, no 13, 01-04-1910. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005418066:00001
H. de Wolf, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 41, 1910, no 40, 07-10-1910. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005418093:00001
Stadsarchief Rotterdam, Hartog de Wolf, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, inventarisnummer 851-542.
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin De Wolf (geraadpleegd 21 oktober 2021).
David de Wolf, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 42, 1911, no 9, 03-03-1911. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005418114:00001
Van Beseme – Hondsregt, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 42, 1911, no 25, 23-06-1911. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005418130:00001
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Van Beseme (geraadpleegd 21 oktober 2021)
Annetta Presburg – Hartogh, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 45, 1914, no 45, 06-11-1914. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005419148:00001

illustratie:
“Advertentie Kolthoff”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 24-06-1921. Geraadpleegd op Delpher op 09-12-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874010:mpeg21:a0027
“Advertentie Van Stedum”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 13-02-1931. Geraadpleegd op Delpher op 09-12-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858656:mpeg21:a0016
“Advertentie Droomer”. “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 1904/01/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 10-01-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000202126:mpeg21:p010
Nathan van Beseme, Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 43, 1912, no 31, 02-08-1912. Geraadpleegd op Delpher op 21-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005419031:00001

gepubliceerd:
1 maart 2016

Laatste aanpassing:
21 oktober 2021