Met ingang van 1 september 1941 mochten de Joodse leerlingen niet meer naar de school waar ze op zaten, maar werden ze door de bezetter verplicht om naar een door de bezetter opgerichte Joodse school te gaan.
Op de Speelmandwarsstraat 7 werd in een gebouw dat in 1939 nog gebruikt werd als school voor Lager Onderwijs en waarvan de bovenverdieping was weggebombardeerd, een Joodsch Lyceum opgericht. In april 1942 konden de leerlingen hier worden ingeschreven, niet alleen leerlingen uit Rotterdam maar ook uit de omgeving van de stad. Bij de opening telde de school zo’n 150 leerlingen. Het leerlingenaantal liep al snel terug, in het beste geval doordat kinderen in onderduik gingen, maar meestal door deportaties. Het leerlingenaantal was in maart 1943 teruggelopen naar 12, waarna de school in mei gesloten werd.
De docenten aan de school
Door de burgemeester werden de volgende personen benoemd aan deze school:
dr. Simon Wijnberg – (tijdelijk) rector,
Michiel Winkel,
Samuel Simon Noach,
Helene (Lenie) de Beer,
Israël Spanjar,
Eva Sanders,
James Brandel,
dr. Matthijs van Rees,
Mr. Emanuel Hamburger,
Mathilde Henriëtte Pool,
Jacob Philip van Praag,
dr. Elchanan (Egon) Stein,
dr. Juda Joseph Vleeschhouwer,
Gabriël Emile de Groot,
dr. E. A. M. Speijer en
mr. L. J. F. Wijsenbeek
Joseph Gotlieb.
Leerlingen van de school
Twee van de leerlingen hebben een dagboek bijgehouden dat gepubliceerd is, Carry Ulreich en Esther van Vriesland (Gorinchem, – Auschwitz, ), die het boek Esther, een dagboek- 1942 (Utrecht 1990) schreef.
bron:
“Advertentie inschrijven”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam”. Amsterdam, 1942/04/17 00:00:00, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 09-05-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318314:mpeg21:p014
Rotterdams Nieuwsblad 11 dec 1941,
geschiedenisvanzuidholland.nl.
Stadsarchief Rotterdam, Simon Wijnberg, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, inventarisnummer 851-546, pagina 595869.
WANNEER BEGINNEN DE SCHOLEN ? De bijzondere omstandigheden hebben bijzondere maatregelen noodig gemaakt.. “De Maasbode”. Rotterdam, 31-08-1939. Geraadpleegd op Delpher op 23-06-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000193868:mpeg21:p011.
LYCEUM VOOR JOODSCHE LEERLINGEN. Tijdelijk rector en leerkrachten benoemd.. “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 11-12-1941, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-06-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011002843:mpeg21:p005.
Lyceum voor Joodsche leerlingen.. “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 15-04-1942, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 23-06-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011003126:mpeg21:p005.
Walter Jacques Wijnberg via Westerborkportretten (geraadpleegd 26 juni 2021).
illustratie:
Speelmanstraat resten school. 2e helft mei 1940. Collectie Stadsarchief Rotterdam 4100_1995-484-11.
LYCEUM VOOR JOODSCHE LEERLINGEN. Tijdelijk rector en leerkrachten benoemd.. “Rotterdamsch nieuwsblad”. Rotterdam, 11-12-1941.
Stadsarchief Rotterdam, beeld en geluid. 1978-2600 Groepsportret van docenten van het Joods Lyceum aan de Speelmandwarsstraat, vermoedelijk begin 1942. Zittend van links naar rechts: Michiel Winkel (tekenen), dr. Matthijs van Rees (wis- en natuurkunde), mej.dra. Mathilde Henriëtte Pool (Engels), mej. Eva Sanders (lichamelijke oefening), mej.dra. Helene de Beer (Duits), Israel Spanjar (Frans), dr. Simon Wijnberg (rector, oude talen) en Samuel Simon Noach (conrector, Duits). Staand van links naar rechts: dr. Elchanan Stein (oude talen), Joseph Gotlieb (aardrijkskunde), drs. Jacob Philip van Praag (Nederlands), dr. Juda Joseph Vleeschhouwer (scheikunde), drs. Gabriël Emile de Groot (oude talen), James Brandel (handelswetenschappen) en mr. Emanuel Hamburger (geschiedenis, staatsinrichting). Op de foto ontbreekt dr. Emanuel Arnoud Maurice Speijer (natuurlijke historie). Collectie Historiefoto’s, toegangsnummer 4282. Met ingang van 1 september 1941 mochten Joodse leerlingen niet meer op dezelfde school zitten als niet-Joodse leerlingen. De bezetter droeg de gemeente Rotterdam op om voor Joodse leerlingen Joodse scholen op te richten. Een van die scholen was het Joods Lyceum. De officiële naam was Gemeentelijk Lyceum voor Joodse leerlingen.
gepubliceerd:
9 maart 2016
laatst bijgewerkt:
30 december 2025