‘s Gravendijkwal

Beeldbank Stadsarchief Rotterdam, PBK-2339 ‘s-Gravendijkwal ter hoogte van de Schietbaanlaan (links), gezien uit het zuiden. 1909

De ‘s Gravendijkwal werd als een brede, statige laan ontworpen. Tot de jaren dertig was deze laan statig, maar toen tussen 1937 en 1942 de Maastunnel gebouwd werd, werd het aanzien van de straat voorgoed veranderd door de tunneltraverse. Het vele verkeer, ondanks de verdiepte traverse, heeft een grote invloed op het karakter van de laan en de leefomgeving.

‘s Gravendijkwal 9b – Hans Roland van Zwanenburg
Tussen 1938 en 1940 woonde hier het gezin van Hans Roland van Zwanenburg, in glas en porselein.

‘s Gravendijkwal 15 – L. Hartogensis
In 1923 was het secretariaat van de Rotterdamse afdeling van de Joodse Vrouwenraad op dit adres gevestigd. Het secretariaat werd gevoerd voor Louise Charlotte Hartogensis (‘s Hertogenbosch, 10 september 1877 – Auschwitz, ). Louise was gehuwd met Hendrik Jacob Hartogensis (Tilburg, – Auschwitz,

‘s Gravendijkwal 17 – gezin Philipse
David Joseph Philipse (Brielle, 22 juli 1881 – Sobibor, 16 juli 1943) was een zoon van Jannetje Philipse – van Buren en Joseph Salomon Philipse. Hij was getrouwd met Judith Frieser (Rotterdam, 11 augustus 1886 – Sobibor, 16 juli 1943). Ze hadden twee dochters, Esther Jeannette en Jeanette.

‘s Gravendijkwal 17 – illegale culturele avonden
Jacob Kijzer (Amsterdam, 9 mei 1888 – 1955) was arts (seksuoloog) en kwam uit Amsterdam. Jacob was gehuwd met Esther Velt (1889 – 1947) en zij hadden twee dochters, Henriëtte en Agnes, en een zoon Paul. Vanaf 1936 woonden zij in Rotterdam op de ‘s Gravendijkwal 17 en hielden daar tijdens de oorlog elke zaterdag illegale culturele avonden in hun woning. Ook woonde de broer van Jacob, schrijver Max (Meijer Abraham) Kijzer (Amsterdam, – Midden-Europa, ) op dit adres.

‘s Gravendijkwal 23 – Joodse Vrouwenraad
In 1925 was op dit adres het Inlichtingen- en Bemiddelingsbureau van de Joodse Vrouwenraad gevestigd.

‘s Gravendijkwal 26 – I. S. Cohen
Apotheker Isaac Salomon Cohen was bestuurslid van de kerkenraad van de Nederlands Israëlitische Gemeente in 1939.

‘s Gravendijkwal 28a – gezin Van Hersfeld
Op 17 november 1942 werd het Reindert Albert Hillel van Hersfeld (Rotterdam, 7 juni 1920 – Rotterdam, 12 november 2007) op dit adres gearresteerd door de Sicherheitspolizei en een dag later doorgestuurd naar Westerbork. Ook kok Leo Hillel van Hersfeld (Rotterdam, – Auschwitz, ) werd op 17 november 1942 hier gearresteerd en hij werd op 11 december 1942 doorgestuurd naar Westerbork. Leo woonde in Velp. Leo en Reindert hadden nog een broer Frits (Rotterdam, – Neuengamme, ).

‘s Gravendijkwal 31 – Branco van Dantzig
Branco van Dantzig woonde in 1926 op dit adres. Ze was penningmeester van de dames-propagandacommissie van de Rudelsheimstichting.

‘s Gravendijkwal 39b – Marianne Landau
Marianne Landau (Hamburg, – Birkenau, ) verbleef op dit adres en werd op 1 mei 1942 gearresteerd voor de Sicherheitspolizei. De arrestatiekaart geeft aan dat ze op 30 juli 1942 ontslagen werd. Waarschijnlijk werd ze naar Westerbork overgebracht.

‘s Gravendijkwal 43 – tandarts Jozef Johan Pool
Vanaf 1931 voerde Jozef Johan Pool (1909 – 1988) hier zijn tandartsenpraktijk. Eerst woonde het gezin op de Mathenesserlaan 362a, waar de praktijk ook was, later was hij hier gevestigd. Josef werd op 2 september 1943 gearresteerd voor de Sicherheitsdienst van Amsterdam en werd op 3 september 1943 naar Amsterdam overgebracht. Jozef en zijn vrouw gaven onderduik aan een van de vijftien Joodse kinderen die waren gearresteerd en op bureau Haagseveer zaten. Lees meer over Joop van Vlies.

‘s Gravendijkwal 55 – Joachim Drukker en Nanette Käthe Drukker – Goldstein
Op 12 oktober 1942 werden hier Joachim Drukker (Rotterdam, – Auschwitz,

‘s Gravendijkwal 62 – Rosa Rosenberg en Isaäc Henriques de Castro
Rosa Rosenberg (Amsterdam, 9 november 1894 – Auschwitz, 30 oktober 1944) verbleef op dit adres en werd op 2 februari 1944 voor de Sicherheitsdienst gearresteerd. Op 5 februari 1944 werd Rosa doorgestuurd naar Westerbork. Ook haar man bedrijfsleider Isaäc Henriques de Castro  (Amsterdam, – Auschwitz, ) werd op 2 februari gearresteerd.

‘s Gravendijkwal 66 – Dr. M. Elzas
Het gezin van Dr. M. Elzas woonde in de dertiger jaren op dit adres.

‘s Gravendijkwal 68b – Paul Wolff
Paul Wolff (Kassel, – Auschwitz, ) woonde op dit adres. Hij werd gearresteerd op 14 oktober 1942 en op 16 oktober 1942 naar Westerbork doorgezonden.

‘s Gravendijkwal 70 – Israelitische Gezondheidskolonie
In 1923 vergaderde het bestuur van deze instelling op dit adres. Hier woonde mevrouw D. van den Bergh-van Leer.

‘s Gravendijkwal 70 – gezin Wolfsbergen
Hier woonde het gezin van Mr. Amandus Wolfsbergen. Voor de oorlog plaatsvervangend rechter bij het kantongerecht, in de oorlog advocaat voor uitsluitend Joodse klanten en vanaf september 1943 voorzitter van de Bureau Rotterdam van de Joodsche Raad voor Amsterdam.  Amandus pleegde verzet.

‘s Gravendijkwal 116 – Nationaal Socialistische Beweging
In 1940 was hier Kring West van de NSB gevestigd.

‘s Gravendijkwal 116 – Het Bolwerk
In 1940 was hier de nationaalsocialistische boekhandel Het Bolwerk gevestigd, later in de oorlog zat deze zaak op de Walenburgerweg.

‘s Gravendijkwal 126b – Albert Sternfeld
Albert (Roermond, 1 november 1916 – Auschwitz, 13 augustus 1942) was de zoon van Alex Sternfeld en Rosalie Egger. Toen Alex naar Westerbork moest is Albert, die ondergedoken was bij zijn niet-Joodse vriendin, meegegaan met zijn vader omdat hij hem niet in de steek wilde laten.

‘s Gravendijkwal 139a – Gerson Levie
In 1923 was Gerson Levie (Assen, 14 maart 1904 – Midden-Europa, ) secretaris van de Rotterdamse Israëlitische Sportvereniging en het secretariaat was op dit adres gevestigd.

‘s Gravendijkwal 157b – Izaac Jacobsen
Hier woonde Izaac Jacobsen (Arnhem, – Vught, ) met zijn vrouw Sara Blom (Rotterdam, – Auschwitz, ). Izaac was kaashandelaar en boekhouder en in 1939 adjunct-secretaris van de kerkeraad van de Nederlands Israëlitische Gemeente. Izaak werd op 30 juni 1943 gearresteerd voor de Sicherheitspolizei en op 20 september 1943 doorgezonden naar Kamp Vught. Izaac en Sara hadden drie zoons, geen van hen overleefde de oorlog.

 

bron:
Nieuw Israelietisch Weekblad, 23 maart 1923, G Levie,
Nieuw Israelietisch Weekblad, 9 november 1923, G Hartogensis
Nieuw Israelietisch Weekblad, 27 februari 1925, gezondheidskolonie
Nieuw Israelietisch Weekblad, 5 juni 1925, vrouwenraad
Nieuw Israelietisch Weekblad, 26 februari 1926, Branco van Dantzig
Stadsarchief Rotterdam, archiefkaart Branco van Dantzig,
Nieuw Israelietisch Weekblad, 26 februari 1932, mevrouw Elzas
De Misthoorn, 12 oktober 1940, Het Bolwerk
www.joodsmonument.nl, lemma Albert Sternfeld (geraadpleegd 31 mei 2018)
Stadarchief Rotterdam, gezinskaart Hartogensis
Ibidem, Gerson Levie
www.joodsmonument.nl, lemma Gerson Levie
Jacob Kijzer via http://www.jodeninnederland.nl/id/P-8991 (geraadpleegd 13 juni 2020).
Stadsarchief Rotterdam, Jacob Kijzer, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, inventarisnummer 851-218, pagina 298509
“Kijzer”. “Nieuwe Vlaardingsche courant”. Vlaardingen, 1938/04/13 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 14-06-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAVL02:000519051:mpeg21:p00010
NSB – telefoonboek 1940, met dank aan E. van Maarschalkerweerd
www.joodsmonument.nl, verschillende lemmata
Stadsarchief Rotterdam, Paul Wolf, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3501
Stadsarchief Rotterdam, Rosa Rosenberg, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3561
Stadsarchief Rotterdam, Pool, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3524
Stadsarchief Rotterdam, Landau, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3491
Stadsarchief Rotterdam, Jacobsen, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3514
Stadsarchief Rotterdam, Reindert Albert Hillel van Hersfeld, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3750
Stadsarchief Rotterdam, Leo Hillel van Hersfeld, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3488
Stadsarchief Rotterdam, Henriques de Castro, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3547
Stadsarchief Rotterdam, Joachim Drukker, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3486
Stadsarchief Rotterdam, Nanette Drukker, 63 Archief van de Gemeentepolitie Rotterdam, inventarisnummer 3486

 

Illustratie:
“Kijzer”. “Nieuwe Vlaardingsche courant”. Vlaardingen, 1938/04/13 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 14-06-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAVL02:000519051:mpeg21:p00010
Beeldbank Stadsarchief Rotterdam, PBK-2339 ‘s-Gravendijkwal ter hoogte van de Schietbaanlaan (links), gezien uit het zuiden. 1909

Laatst bijgewerkt:
21 juli 2020