Zandstraatbuurt

zandstraatkaartDe Zandstraatbuurt in Rotterdam, in de volksmond “de polder”, was een berucht deel van de stad waar alle aspecten van het uitgaansleven te zien was. Variété, prostitutie en ook criminaliteit. De vele verkrotte huizen waren de plaatsen waar de prostituees hun kamertjes huurden.

Hier woonde het arme deel van de Rotterdamse bevolking, waaronder een groot aantal Joodse Rotterdammers. Die Joodse Rotterdammers woonden er overigens wel, maar dat houdt niet in dat ze participeerden in de prostitutie en de criminaliteit. M. J. Brusse in Het rosse leven en sterven in de Zandstraatbuurt (1917): “Toch is de zondagsstemming niet volkomen in de Zandstraat en de buurt, omdat je er immers zoveel “Jodemenschen” hebt wonen, die daar nu eenmaal thuis zijn geworden, van ouder op ouder, – en dan kan je zo buiten de knussigheid en dat drukke vertier niet meer aarden in die eenzelvige stille, nieuwe wijken. En in den polder woon je goedkoop. Bovendien hebben ze hier hun negotie van hun bedrijfjes, die hooren in de polderbedoeling…al zijn ze zelf van de polderzeden en gebruiken ook asjeblieft niet gedien! Naarstig, hulpvaardig, erg beste buurtjes, altijd vriendelijk, beleefd en vol geintjes, – maar van datte? – nee niks hoor: -dat benne Jodenmenschen! Zoo hoor je, als je er ‘s rondvraagt, de Polderbewoners zelf dadelijk de onderscheiding maken. Want ze mogen die Joodsche gezinnen best lijden; ze hooren er zoo bij, – en toch: “Jodemenschen” beteekent hier zoveel als fatsoenlijk, buiten ‘t lichte leven en de rooverij. Al mogen er dan onder de publieke vrouwen ook wel enkele Jodinnen zitten. Maar dat is toch een zeldzaamheid”.
Een van de straten in de Zandstraatbuurt, het Rode Zand, werd genoemd naar een zandplaat in de Maas waarvan het zand een wat rode kleur had. De loop van de Nieuwe Maas, met de duidelijke meanders in dit deel van de rivierloop, is dus in de loop van de geschiedenis anders geweest.
De Zandstraatbuurt bestond uit een groot aantal stegen en sloppen, op nevenstaande kaart tussen de (Cool)Vest – nu Coolsingel en de Delftse Vaart. Op een oppervlakte van 1,68 ha boden de (merendeels) krotten plaats aan 587 huishoudens en 2500 bewoners. Dat in 250 huizen en 700 woningen. Daarnaast waren er in deze buurt veel pakhuizen, zeker 150.

Joodse bewoners
De Joodse bewoners van deze buurt maakte voor een behoorlijk deel gebruik van de synagoge aan de Gedempte Botersloot.
Tussen 1911 en 1913 werd een groot deel van dit gebied afgebroken om plaats te maken voor het nieuwe stadhuis, hoofdpostkantoor en beurs. Een luchtfoto van voor de oorlog van -deels- deze buurt en het Hofplein is hier te zien. Een cartografisch document uit 1836 hier. Op de site wordt de deze buurt op de volgende plaatsen genoemd:

synagoges:
chewresjoels

varieté en muziek
Louis Bannet
Esther de Boer – van Rijk
Carolina Dassi
Mark Dassi
Polly Dassi
Heintje Davids
Louis Davids
Leo Fuld
Maupie Staal
Samuel Suisman

sport
Leen Sanders

De Zandstraatbuurt bestond uit de volgende straten:
Blindemanswatertje
Coolvest / Coolsingel
Fransche Water
Haagseveer
Halvemaanstraat
Hofstraat
Kikkersteeg
Kleine Leeuwenlaan
Krattensteeg
Korte Wagenstraat
Leeuwenlaan
Leeuwenstraat
Nieuwesteeg
Raamstraat
Paddengang
Peperstraat
Rode Zand
Schavensteeg
Sint Laurensstraat
Spinhuiswater
Steiger
Trouwsteeg
Vierwindenstraat
Weste Wagenstraat
Weezenstraat
Zandstraat
Zwane(n)steeg

Luchtfoto
Zandstraatbuurt en Hofplein

bron:
wikipedia,
M J Brusse in “Het rosse leven en sterven in de Zandstraatbuurt” (1917),
engelfriet.net

laatst bijgewerkt:
10 september 2019